



{"id":1031,"date":"2015-12-01T10:31:13","date_gmt":"2015-12-01T03:31:13","guid":{"rendered":"http:\/\/prc.maiatech.com.vn\/?p=1031"},"modified":"2017-05-19T10:40:45","modified_gmt":"2017-05-19T03:40:45","slug":"ngam-ngai-tim-tram","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prc.org.vn\/?p=1031","title":{"rendered":"&#8220;Ng\u1eadm ng\u1ea3i t\u00ecm tr\u1ea7m&#8221;"},"content":{"rendered":"<p>Tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m qu\u00fd hi\u1ebfm c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc ta, th\u01a1m danh trong ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc t\u1eeb ng\u00e0n \u0111\u1eddi nay. T\u1eeb nh\u1eefng n\u0103m 206-220 tr\u01b0\u1edbc CN nhi\u1ec1u t\u00e0i li\u1ec7u \u0111\u00e3 cho th\u1ea5y c\u00f3 s\u1ef1 giao thoa bu\u00f4n b\u00e1n tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng gi\u1eefa ng\u01b0\u1eddi Giao Ch\u1ec9 (ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t c\u1ed5), ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n (c\u1ed5) v\u00e0 c\u00e1c n\u01b0\u1edbc kh\u00e1c tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi. N\u00f3 c\u00f9ng v\u1edbi ng\u1ecdc trai, ng\u00e0 voi, v\u1ea3y t\u00ea t\u00ea, gi\u00e1ng ch\u00e2n h\u01b0\u01a1ng(m\u1ed9t lo\u1ea1i h\u01b0\u01a1ng nhang r\u1ea5t th\u01a1m v\u00e0 qu\u00fd), \u2026. L\u00e0 nh\u1eefng s\u1ea3n v\u1eadt qu\u00fd hi\u1ebfm d\u00f9ng \u0111\u1ec3 tri\u1ec1u c\u1ed1ng, hi\u1ebfn t\u1eb7ng c\u00f3 danh gi\u00e1.<\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td colspan=\"2\">\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>C\u00e2y Tr\u1ea7m<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">C\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0\u00a0 c\u00e2y d\u00f3, c\u00e2y Tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng, c\u00e2y K\u1ef3 nam .<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u00a0 \u00a0T\u1ea1i n\u01b0\u1edbc ta tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng c\u00f3 t\u1ea5t c\u1ea3 4 lo\u00e0i, \u0111\u00f3 l\u00e0: Aquilaria crassna Pierre ex Lecomte, Aquilaria baillonii Pierre ex Lecomte, Aquilaria banaense Pham-hoang-Ho v\u00e0 lo\u00e0i Aquilaria rugosa L.C.Ki\u1ec7t &amp; PJ.A Kessler (do ti\u1ebfn s\u0129 L\u00ea C\u00f4ng Ki\u1ec7t (Vi\u1ec7t Nam) v\u00e0 ti\u1ebfn s\u0129 Paul Kessler (H\u00e0 Lan) t\u00ecm th\u1ea5y \u1edf cao nguy\u00ean Trung B\u1ed9). \u0110\u00e2y l\u00e0 lo\u00e0i th\u1ee9 4 \u1edf Vi\u1ec7t Nam v\u00e0 th\u1ee9 25 tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>Ph\u00e2n b\u1ed5 \u0111\u1ecba l\u00fd \u2013 sinh th\u00e1i: <\/strong>\u1ede Vi\u1ec7t Nam c\u00e2y tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng ph\u00e2n b\u1ed1 t\u1ea1i c\u00e1c \u0111\u1ecba b\u00e0n nh\u01b0:<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u00a0Ph\u00eda B\u1eafc: Ho\u00e0ng Li\u00ean S\u01a1n, V\u0129nh Ph\u00fa, H\u00f2a B\u00ecnh, H\u00e0 T\u00e2y, Qu\u1ea3ng Ninh, B\u1eafc H\u00e0, Cao B\u1eb1ng, L\u1ea1ng S\u01a1n, H\u00e0 B\u1eafc.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u00a0Mi\u1ec1n Trung: Thanh H\u00f3a, Ngh\u1ec7 An, H\u00e0 T\u1ec9nh, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng Nam, \u0110\u00e0 N\u1eb3ng, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Ph\u00fa y\u00ean, Kh\u00e1nh H\u00f2a.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">T\u00e2y Nguy\u00ean: Gia Lai, Kontum, \u0110\u1eafc L\u1eafk.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u00a0Mi\u1ec1n Nam: B\u00ecnh Thu\u1eadn, L\u00e2m \u0110\u1ed3ng, B\u00ecnh Ph\u01b0\u1edbc, \u0110\u1ed3ng Nai, T\u00e2y Ninh, An Giang, Ki\u00ean Giang, \u0110\u1ea3o Ph\u00fa Qu\u1ed1c.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u00a0\u0110\u1eb7c bi\u1ec7t th\u1ea5y nhi\u1ec1u tr\u00ean su\u1ed1t chi\u1ec1u d\u00e0i c\u1ee7a d\u00e3y Tr\u01b0\u1eddng S\u01a1n, song do s\u1ef1 khai th\u00e1c b\u1eeba b\u00e3i c\u1ee7a d\u00e2n, \u0111\u1ebfn nay ch\u1ec9 c\u00f2n th\u1ea5y c\u00e2y D\u00f3 B\u1ea7u \u1edf nh\u1eefng v\u00f9ng xa x\u00f4i, \u0111\u1ea7u ngu\u1ed3n r\u1eebng gi\u00e0.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">T\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 XVIII, nh\u00e0 b\u00e1c h\u1ecdc L\u00ea Qu\u00fd \u0110\u00f4n (1726 &#8211; 1784) \u0111\u00e3 vi\u1ebft trong s\u00e1ch <strong>Ph\u1ee7 bi\u00ean t\u1ea1p l\u1ee5c<\/strong>: <em>\u201cH\u01b0\u01a1ng \u1ea5y l\u00e0 do \u1edf ru\u1ed9t c\u00e2y d\u00f3 k\u1ebft th\u00e0nh. D\u00f3 c\u00f3 ba lo\u1ea1i: d\u00f3 l\u01b0\u1ee1i tr\u00e2u th\u00ec th\u00e0nh kh\u1ed5 tr\u1ea7m, d\u00f3 ni\u1ec7t th\u00ec th\u00e0nh tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng, d\u00f3 b\u1ea7u th\u00ec th\u00e0nh k\u1ef3 nam h\u01b0\u01a1ng. Ng\u01b0\u1eddi ta th\u1ea5y c\u00e2y gi\u00e0 l\u00e1 v\u00e0ng m\u00e0 nh\u1ecf, th\u00e2n nhi\u1ec1u u b\u01b0\u1edbu, th\u00ec bi\u1ebft ngay l\u00e0 c\u00f3 h\u01b0\u01a1ng, ch\u1eb7t m\u1ed5 \u0111\u1ec3 l\u1ea5y\u201d<\/em>.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><u>Tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng (<\/u><strong>\u6c89\u9999<\/strong>): do s\u1ef1 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i ho\u00e0n to\u00e0n c\u1ee7a c\u00e1c ph\u1ea7n t\u1eed g\u1ed7 \u2013 C\u00e1c ph\u1ea7n t\u1eed g\u1ed7 tho\u00e1i ho\u00e1, bi\u1ebfn d\u1ea1ng, m\u1ea5t m\u1ed9c t\u1ed1 ch\u1ee9a m\u1ed9t ch\u1ea5t nh\u1ef1a th\u01a1m \u2013 c\u00f3 m\u00e0u n\u00e2u \u0111\u1eadm hay \u0111en, n\u1eb7ng ch\u00ecm trong n\u01b0\u1edbc ( ch\u00ednh v\u00ec v\u1eady m\u00e0 c\u00f3 t\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 tr\u1ea7m (<strong>\u6c89<\/strong>) c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 ch\u00ecm).<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u00a0 Lo\u1ea1i c\u1ef1c ph\u1ea9m c\u1ee7a tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng l\u00e0 k\u1ef3 nam h\u01b0\u01a1ng (<strong>\u5947<\/strong> <strong>\u5357<\/strong> <strong>\u9999<\/strong><strong>:<\/strong> c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 lo\u1ea1i h\u01b0\u01a1ng th\u01a1m k\u1ef3 di\u1ec7u c\u1ee7a ph\u01b0\u01a1ng\u00a0 nam) g\u1ecdi t\u1eaft l\u00e0 k\u1ef3 nam.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u00a0 \u00a0\u201cNg\u01b0\u1eddi ki\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u, k\u1ebb ki\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c \u00edt, kh\u00f4ng nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. Lo\u00e0i k\u1ef3 nam c\u00f3 m\u1ea7u gi\u1ed1ng nh\u01b0 s\u00e1p tr\u1eafng l\u00e0 h\u1ea1ng t\u1ed1t nh\u1ea5t, th\u1ee9 nh\u00ec l\u00e0 m\u00e0u xanh nh\u01b0 \u0111\u1ea7u v\u1ecbt, th\u1ee9 ba l\u00e0 m\u1ea7u nh\u01b0 s\u00e1p xanh, th\u1ee9 t\u01b0 l\u00e0 m\u00e0u nh\u01b0 s\u00e1p v\u00e0ng, c\u00f2n th\u1ee9 m\u00e0u v\u1eb1n h\u1ed5 l\u00e0 th\u1ee9 k\u00e9m. K\u1ef3 nam th\u1ee9 n\u00e0o m\u1ec1m nh\u01b0 ph\u1ea5n \u0111\u00f4ng l\u1ea1i, c\u00f3 th\u1ec3 c\u1eaft ra t\u1eebng phi\u1ebfn th\u00ec l\u00e0 th\u1ee9 t\u1ed1t h\u01a1n c\u1ea3, th\u1ee9 n\u00e0o c\u1ee9ng l\u00e0 k\u00e9m. T\u1ee5c ng\u1eef c\u00f3 c\u00e2u : \u201cT\u1ed1t nh\u1ea5t l\u00e0 tr\u1eafng, th\u1ee9 hai l\u00e0 xanh, th\u1ee9 ba l\u00e0 v\u00e0ng, th\u1ee9 t\u01b0 l\u00e0 \u0111en\u201d. Ng\u01b0\u1eddi ta ch\u1ec9 c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o h\u00ecnh, ch\u1ea5t, kh\u00ed m\u00e0 ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ngv\u1edbi k\u1ef3 nam kh\u00e1c nhau. Tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng n\u1eb7ng, \u00edt h\u01b0\u01a1ng, s\u1eafc nh\u1ea1t, m\u00f9i \u0111\u1eafng, k\u1ef3 nam m\u1ec1m nh\u1eb9,c\u00f3 ch\u1ea5t d\u1ea7u. H\u01b0\u01a1ng thanh, \u0111\u1ee7 c\u1ea3 c\u00e1c m\u00f9i cay, chua, ng\u1ecdt, \u0111\u1eafng. \u0110\u1ed1t l\u00ean th\u1eed, kh\u00f3i tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng b\u1eaft \u0111\u1ea7u k\u1ebft l\u1ea1i r\u1ed3i tan ngay, kh\u00f3i k\u1ef3 nam l\u00ean th\u1eb3ng v\u00e0 tri\u1ec1n mi\u00ean l\u00e2u tan. Tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 h\u1ea1 kh\u00ed, k\u1ef3 nam th\u00ec tr\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u00a0 \u00a0ch\u1ee9ng tr\u00fang phong, \u0111\u1eddm xuy\u1ec3n, c\u1ea5m kh\u1ea9u. Ngu\u1eddi ta m\u1eafc ph\u1ea3i ch\u1ee9ng \u1ea5y, \u0111em k\u1ef3 nam m\u00e0i v\u00e0o n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed5 cho u\u1ed1ng v\u00e0 \u0111\u1ed1t k\u1ef3 nam cho h\u01b0\u01a1ng th\u01a1m v\u00e0o m\u0169i th\u00ec s\u1ed1ng l\u1ea1i ngay. Ng\u01b0\u1eddi \u0111au b\u1ee5ng d\u1ea7u ch\u01b0\u1edbng l\u00ean, ng\u1eadm v\u00e0o kh\u1ecfi ngay. K\u1ef3 nam l\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1eeb kh\u00ed \u0111\u1ed9c, kh\u00ed u\u1ebf. Ng\u01b0\u1eddi \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng v\u00e0 \u0111i \u0111\u00e1nh tr\u1eadn c\u1ea7n ph\u1ea3i c\u00f3 n\u00f3. K\u1ef3 nam k\u1ef5 b\u1ecdc gi\u1ea5y, n\u00ean \u0111\u1ec3 v\u00e0o \u0111\u1ed3 s\u1ee9 v\u00e0 l\u1ea5y v\u1ecf c\u00e2y chu\u1ed1i bao cho k\u00edn. \u0110em ph\u01a1i ra n\u1eafng bu\u1ed5i chi\u1ec1u l\u1ea5y ra li\u1ec1n th\u1ea5y d\u1ea7u ch\u1ea3y ra. Nh\u01b0ng c\u0169ng kh\u00f4ng n\u00ean ph\u01a1i lu\u00f4n. C\u00e1c \u0111i\u1ec1u tr\u00ean n\u00e0y l\u00e0 do C\u1ef1u V\u0103n ch\u1ee9c Hi\u1ebfn ch\u01b0\u1edfng nam h\u1ecd Nguy\u1ec5n thu\u1eadt l\u1ea1i.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>Nh\u1eefng c\u00f4ng d\u1ee5ng c\u1ee7a Tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u00a0 \u00a0Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft c\u00f3 l\u1ebd Tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng qu\u00fd b\u1edfi gi\u00e1 tr\u1ecb t\u00e2m linh. Ng\u01b0\u1eddi ta s\u00f9ng b\u00e1i n\u00f3 b\u1edfi n\u00f3 c\u00f3 h\u00ecnh th\u00f9 k\u1ef3 d\u1ecb, l\u1ea1i c\u00f3 m\u00f9i th\u01a1m \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t, \u1ea9n d\u1ee5 nhi\u1ec1u bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng t\u00e2m linh, huy\u1ec1n b\u00ed, u t\u1ecbch. N\u00f3 l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng trong nh\u1eefng th\u1eddi kh\u1eafc thi\u00eang li\u00eang, nghi l\u1ec5 sang tr\u1ecdng \u1edf nh\u1eefng n\u01a1i th\u1edd c\u00fang t\u1ed5 ti\u00ean, gia \u0111\u00ecnh, ch\u00f9a chi\u1ec1n nh\u00e0 ph\u1eadt, nh\u00e0 th\u1edd h\u1ed3i gi\u00e1o. Ng\u01b0\u1eddi ta ch\u1ebf t\u00e1c tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng th\u00e0nh nhi\u1ec1u s\u1ea3n ph\u1ea9m kh\u00e1c nhau \u0111\u1ec3 ph\u1ee5c v\u1ee5 cho nhu c\u1ea7u ri\u00eang c\u1ee7a \u0111\u1eddi s\u1ed1ng con ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 tr\u1ea7m phong th\u1ee7y, tr\u1ea7m m\u1ef9 ngh\u1ec7, tr\u1ea7m trang s\u1ee9c, tr\u1ea7m c\u1ea3nh, tr\u1ea7m v\u1eadt d\u1ee5ng th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng v\u00e0 nhang tr\u1ea7m truy\u1ec1n th\u1ed1ng &#8230;<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 H\u01b0\u01a1ng li\u1ec7u tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c bu\u00f4n b\u00e1n \u1edf \u1ea4n \u0111\u1ed9, Trung c\u1eadn \u0110\u00f4ng, \u0110\u00e0i Loan, H\u1ed3ng C\u00f4ng, Trung qu\u1ed1c, Indonesia, Malaysia&#8230; Theo t\u00e1c gi\u1ea3 (Yau col, 1999) th\u00ec h\u01b0\u01a1ng tr\u1ea7m d\u00f9ng \u0111\u1ec3 s\u1ea3n xu\u1ea5t Alta, Minyak alta l\u00e0 lo\u1ea1i h\u01b0\u01a1ng li\u1ec7u c\u01a1 b\u1ea3n ch\u1ee9a d\u1ea7u tr\u1ea7m \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi H\u1ed3i gi\u00e1o dung \u0111\u1ec3 x\u1ee9c l\u00ean qu\u1ea7n \u00e1o khi \u0111\u1ecdc kinh th\u00e1nh. C\u00e1c h\u01b0\u01a1ng li\u1ec7u tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 c\u00f3 xu\u1ea5t x\u1ee9 \u1edf Kh\u00e1nh H\u00f2a th\u01b0\u1eddng c\u00f3 gi\u00e1 th\u00e0nh cao v\u00e0 c\u00f3 uy t\u00edn kh\u1eafp n\u01a1i tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi nh\u1ea5t l\u00e0 c\u00e1c n\u01b0\u1edbc \u1ea2 R\u1eadp, Ch\u00e2u \u00c2u, \u1ea4n \u0110\u1ed9.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng th\u0103ng hoa tr\u01b0\u1edbc khi \u0111\u1ed1t. Khi \u0111\u1ed1t Tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng s\u1ebd th\u0103ng hoa l\u00e0m cho gi\u00e1 tr\u1ecb h\u1eefu \u00edch cao, c\u00f3 ch\u1ea5t \u0111\u1ecbnh h\u01b0\u01a1ng l\u00e0m t\u1ed3n t\u1ea1i m\u00f9i h\u01b0\u01a1ng l\u00e2u d\u00e0i trong kh\u00f4ng gian. Theo y h\u1ecdc Trung qu\u1ed1c, h\u01b0\u01a1ng th\u01a1m c\u1ee7a Tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng c\u00f3 th\u1ec3 lo\u1ea1i b\u1ecf \u00e1m kh\u00ed, kh\u00ed \u0111\u1ed9c, \u0111\u01b0a l\u1ea1i m\u00f9i h\u01b0\u01a1ng quy\u1ebfn r\u0169, huy\u1ec1n b\u00ed, t\u1ed3n t\u1ea1i l\u00e2u b\u1ec1n. Ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a c\u00f2n s\u1eed d\u1ee5ng b\u1ed9t tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 \u01b0\u1edbp x\u00e1c. V\u00ec v\u1eady tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0a con ng\u01b0\u1eddi g\u1ea7n l\u1ea1i v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi t\u00e2m linh, huy\u1ec1n \u1ea3o. C\u00f3 l\u1ebd gi\u00e1 tr\u1ecb t\u00e2m linh c\u1ee7a Tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 l\u00e0m cho gi\u00e1 tr\u1ecb s\u1eed d\u1ee5ng c\u1ee7a Tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng t\u0103ng cao v\u00e0 tr\u1edf n\u00ean v\u00f4 gi\u00e1.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Trong y h\u1ecdc c\u1ed5 truy\u1ec1n, tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft t\u1edbi khi ch\u1eefa \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t s\u1ed1 b\u1ec7nh nh\u01b0 ch\u1eefa b\u1ec7nh \u0111au b\u1ee5ng gi\u00f3 c\u1ea5p t\u00ednh, b\u00ed ti\u1ec3u ti\u1ec7n, ch\u1eefa ch\u1ee9ng b\u1ec7nh \u0111\u1ea7y h\u01a1i kh\u00f3 ti\u00eau, \u0111au b\u1ee5ng \u00f3i m\u1eeda, hen suy\u1ec5n th\u1edf g\u1ea5p, h\u1ea1 nh\u01b0\u1ee3c kh\u00ed, th\u00f4ng ch\u1ee9ng do kh\u00ed h\u01b0 l\u00e2u ng\u00e0y. L\u00e1 c\u00e2y d\u00f3 b\u1ea7u c\u00f2n c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng gi\u1ea3i nhi\u1ec7t, gi\u1ea3i \u0111\u1ed9c gan, ch\u1ed1ng t\u0103ng huy\u1ebft \u00e1p.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">Trong t\u00e2y y, Tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng c\u00f3 t\u00ednh kh\u00e1ng sinh, t\u1ea1o n\u00ean kh\u00e1ng th\u1ec3 m\u1ea1nh (di\u1ec7t khu\u1ea9n, l\u00e0m l\u00e0nh v\u1ebft th\u01b0\u01a1ng). C\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng ch\u1eefa m\u1ed9t s\u1ed1 b\u1ec7nh tim m\u1ea1ch (\u0111au ng\u1ef1c, suy tim), c\u00e1c b\u1ec7nh v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1eddng h\u00f4 h\u1ea5p, \u0111\u01b0\u1eddng ti\u00eau h\u00f3a, b\u1ec7nh \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebft ni\u1ec7u v\u00e0 c\u00e1c b\u1ec7nh v\u1ec1 th\u1ea7n kinh.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u00a0\u00a0 Trong qu\u00e1 tr\u00ecnh \u0111i t\u00ecm tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng, ng\u01b0\u1eddi \u201c\u0111i \u0111\u1ecbu\u201d th\u01b0\u1eddng ph\u1ea3i ng\u1eadm trong mi\u1ec7ng th\u1ee9 thu\u1ed1c g\u1ecdi l\u00e0 ng\u1ea3i (<strong>\u827e<\/strong><strong>) <\/strong>n\u00ean c\u00f3 c\u00e2u \u201cng\u1eadm ng\u1ea3i t\u00ecm tr\u1ea7m\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">N\u00f3i v\u1ec1 ng\u1ea3i th\u00ec kh\u00f4ng ai bi\u1ebft ch\u00ednh x\u00e1c \u0111\u00f3 l\u00e0 lo\u1ea1i thu\u1ed1c g\u00ec b\u1edfi ngo\u00e0i l\u00fd do b\u00ed m\u1eadt ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p ra th\u00ec \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc ta v\u1eeba tr\u1ea3i qua th\u1eddi k\u1ef3 kh\u00e1ng chi\u1ebfn c\u1ee9u n\u01b0\u1edbc, c\u1ea3i c\u00e1ch v\u0103n h\u00f3a l\u00e0m cho th\u00f4ng tin v\u1ec1 ng\u1ea3i l\u1ea1i c\u00e0ng tr\u1edf n\u00ean m\u01a1 h\u1ed3 h\u01a1n.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">Trong m\u1ed9t b\u00e0i b\u00e1o tr\u00ean b\u00e1o Tu\u1ed5i Tr\u1ebb ng\u00e0y 4\/9\/2006, c\u00f3 t\u00ean \u201cK\u1ef3 nam v\u00e0 Tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng\u201d, t\u00e1c gi\u1ea3 T\u00f4n Th\u1ea5t Sam cho r\u1eb1ng vi\u1ec7c \u201cng\u1eadm ng\u1ea3i\u201d l\u00e0 ng\u1eadm c\u1ee7 Ng\u1ea3i, \u0111\u00f3 ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t lo\u1ea1i ri\u1ec1ng d\u1ea1i, c\u00f3 v\u1ecb th\u01a1m d\u1ecbu, khi ng\u1eadm, ru\u1ed9t \u0111\u1ee1 c\u1ed3n c\u00e0o trong l\u00fac th\u1ee9c \u0103n mang theo \u0111\u00e3 h\u1ebft s\u1ea1ch.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">C\u00f2n theo hai t\u00e1c gi\u1ea3 V\u00d5 KHOA CH\u00c2U, NGUY\u1ec4N MAN NHI\u00caN th\u00ec \u201cTr\u01b0\u1edbc h\u1ebft, ng\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t lo\u1ea1i c\u00e2y th\u1ea3o d\u01b0\u1ee3c. D\u00e2n gian truy\u1ec1n l\u1ea1i r\u1eb1ng, gi\u1ed1ng c\u00e2y n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c ph\u00e1p s\u01b0, ph\u00f9 th\u1ee7y nu\u00f4i tr\u1ed3ng trong v\u01b0\u1eddn, tr\u01b0\u1edbc nh\u00e0. C\u00f3 hai lo\u1ea1i c\u00e2y ng\u1ea3i. M\u1ed9t lo\u1ea1i gi\u1ed1ng nh\u01b0 c\u00e2y ri\u1ec1ng, v\u00e0 m\u1ed9t lo\u1ea1i t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 c\u00e2y n\u00e9n, c\u00e2y h\u1eb9. \u0110\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng lo\u1ea1i c\u00e2y c\u00f3 c\u1ee7, \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ed3ng v\u00e0 ch\u0103m s\u00f3c h\u1ebft s\u1ee9c c\u1ea9n th\u1eadn. Ng\u01b0\u1eddi nu\u00f4i ng\u1ea3i cho ng\u1ea3i \u0103n v\u00e0o ban \u0111\u00eam, th\u1ee9c \u0103n th\u01b0\u1eddng l\u00e0 tr\u1ee9ng g\u00e0, tr\u1ee9ng v\u1ecbt, c\u0169ng c\u00f3 khi l\u00e0 g\u00e0 gi\u00f2 c\u00f3 l\u00f4ng \u0111en, tr\u00f3i l\u1ea1i, \u0111em b\u1ecf v\u00e0o gi\u1eefa \u0111\u00e1m ng\u1ea3i. Khi ng\u1ea3i \u0103n, ng\u01b0\u1eddi ta nghe ch\u00fang ph\u00e1t ra nh\u1eefng \u00e2m thanh \u201cx\u00e0o x\u00e0o\u201d. S\u00e1ng ra, ch\u1ec9 th\u1ea5y c\u00f2n l\u00f4ng g\u00e0 v\u00e0 v\u1ecf tr\u1ee9ng (?)<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u00a0 \u00a0Theo quan \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i\u00a0 \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00e1c c\u00e2y ng\u1ea3i c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng l\u00e0 ch\u1ed1ng lam s\u01a1n ch\u01b0\u1edbng kh\u00ed, b\u1ed3i b\u1ed5 c\u01a1 th\u1ec3, t\u0103ng c\u01b0\u1eddng s\u1ee9c ch\u1ecbu \u0111\u1ef1ng c\u1ee7a c\u01a1 th\u1ec3 trong \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n kh\u1eafc nghi\u1ec7t c\u1ee7a r\u1eebng n\u00fai. Tr\u00ean c\u01a1 s\u1edf \u0111\u00f3 ch\u00fang t\u00f4i ph\u00e2n t\u00edch, t\u00ecm ki\u1ebfm th\u00f4ng tin v\u1ec1 m\u1ed9t s\u1ed1 c\u00e2y Ng\u1ea3i (<strong>\u827e) <\/strong>nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">Tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean xin \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00e2y ng\u1ea3i c\u1ee9u. Trong cu\u1ed1n th\u1ee9 nh\u1ea5t c\u1ee7a b\u1ed9 s\u00e1ch \u201cNam d\u01b0\u1ee3c th\u1ea7n hi\u1ec7u\u201d m\u1ee5c tr\u1ecb lam ch\u01b0\u1edbng c\u00f3 c\u00e1c b\u00e0i tr\u1ecb kh\u00ed lam ch\u01b0\u1edbng nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">&#8211;\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tr\u1ecb khi lam ch\u01b0\u1edbng, s\u1ed1t r\u00e9t t\u00edch \u0111\u1eddm ( \u0111\u00e0m ng\u01b0\u1ee3c), d\u1ecbch m\u00f9a nh\u01b0 sau: <em>L\u00e1 ng\u1ea3i c\u1ee9u: s\u1eafc n\u01b0\u1edbc u\u1ed1ng l\u00fac n\u00f3ng, cho ra m\u1ed3 h\u00f4i l\u00e0 kh\u1ecfi.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">&#8211;\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tr\u1ecb u\u1ed1ng ph\u1ea3i n\u01b0\u1edbc khe \u0111\u1ed9c sinh ho, \u0111au h\u1ecdng v\u00e0 m\u1ea5t ti\u1ebfng:<em> L\u00e1 ng\u1ea3i c\u1ee9u t\u01b0\u01a1i s\u1eafc v\u1edbi n\u01b0\u1edbc m\u00e0 u\u1ed1ng th\u00ec y\u00ean, v\u1ecb n\u00e0y tr\u1eeb \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c b\u1ec7nh v\u1ec1 kh\u00ed \u0111\u1ed9c.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">Ng\u1ea3i (<strong>\u827e<\/strong><strong>) <\/strong>c\u00f2n l\u00e0 t\u00ean g\u1ecdi kh\u00e1c c\u1ee7a c\u00e2y ngh\u1ec7, v\u00ec v\u1eady ch\u00fang t\u00f4i t\u00ecm th\u1ea5y c\u00e1c c\u00e2y h\u1ecd g\u1eebng \u00a0c\u0169ng c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 ng\u1ea3i nh\u01b0 sau :<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u00a0 \u00a0\u0110\u00f3 l\u00e0 c\u00e2y ng\u1ea3i xanh ( c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0\u00a0 ng\u1ea3i m\u1eb7t tr\u1eddi, phong kh\u01b0\u01a1ng, ri\u1ec1ng gi\u00f3, g\u1eebng gi\u00f3 , ng\u1ea3i xanh,\u00a0 ri\u1ec1ng d\u1ea1i, khuhet, phtu, prateal, vong atit (Campuchia) gingembre fou (Ph\u00e1p),\u00a0 khinh k\u00e8ng (T\u00e0y) g\u1eebng d\u1ea1i, g\u1eebng r\u1eebng,). T\u00ean khoa h\u1ecdc l\u00e0 : Zingiber zerumbet Sm.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u00a0 \u00a0C\u00e2y th\u1ea3o cao kho\u1ea3ng 1m hay h\u01a1n, c\u00f3 th\u00e2n r\u1ec5 d\u1ea1ng c\u1ee7, ph\u00e2n th\u00e0nh nhi\u1ec1u nh\u00e1nh, l\u00fac non m\u00e0u v\u00e0ng v\u00e0 th\u01a1m, l\u00fac gi\u00e0 m\u00e0u tr\u1eafng v\u00e0 \u0111\u1eafng. L\u00e1 kh\u00f4ng cu\u1ed1ng, m\u1ecdc s\u00edt nhau, nh\u1eb5n \u1edf m\u1eb7t tr\u00ean, c\u00f3 v\u00e0i long r\u1ea3i r\u00e1c \u1edf m\u1eb7t d\u01b0\u1edbi, d\u00e0i t\u1edbi 20cm, r\u1ed9ng 5cm, b\u1eb9 l\u00e1 nh\u1eb5n, l\u00e1 k\u00e8m nguy\u00ean, tr\u00f2n, d\u1ec5 g\u00e3y. C\u00e1n hoa kh\u00e1 m\u1eadp, d\u00e0i 20-30cm, c\u00e1c v\u1ea3y kh\u00f4ng l\u1ee3p l\u00ean nhau, \u00e1p s\u00e1t nhau, h\u00ecnh m\u1eaft chim, th\u01b0\u1eddng c\u00f3 m\u00e0u l\u1ee5c, khi gi\u00e0 m\u00e0u h\u1ed3ng. \u0110\u00e0i m\u00e0u tr\u1eafng, ch\u1ebb th\u00e0nh mo, cao 1,2cm. Tr\u00e0ng c\u00f3 \u1ed1ng d\u00e0i 2cm, c\u00e1c th\u00f9y h\u1eb9p, m\u00e0u tr\u1eafng 1 nh\u1ecb. Nh\u1ecb l\u00e9p l\u00e0m th\u00e0nh c\u00e1c th\u00f9y b\u00ean c\u1ee7a c\u00e1nh m\u00f4i. C\u00e1nh m\u00f4i m\u00e0u v\u00e0ng nh\u1ea1t, c\u00f3 3 th\u00f9y. Qu\u1ea3 nang h\u00ecnh b\u1ea7u d\u1ee5c, chia 3 \u00f4, m\u1ed7i \u00f4 ch\u1ee9a 1 h\u1ea1t \u0111en c\u00f3 \u00e1o h\u1ea1t m\u1ec1m m\u00e0u tr\u1eafng.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u00a0 \u00a0 \u0110\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng l\u00e0m thu\u1ed1c b\u1ed3i d\u01b0\u1ee1ng v\u00e0 t\u1ea5y \u0111\u1ed9c. Theo cu\u1ed1n Nh\u1eefng c\u00e2y thu\u1ed1c v\u00e0 v\u1ecb thu\u1ed1c vi\u1ec7t nam \u2013 Gi\u00e1o s\u01b0 &#8211; ti\u1ebfn s\u0129 \u0110\u1ed7 T\u1ea5t L\u1ee3i- Nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n Y h\u1ecdc \u2013 2012: G\u1eebng gi\u00f3 c\u00f3 v\u1ecb \u0111\u1eafng, cay, t\u00ednh \u1ea5m, c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng t\u00e1n phong h\u00e0n, gi\u1ea3m \u0111au, tr\u1ecb \u1ee9 huy\u1ebft ch\u1eefa tr\u00fang gi\u00f3, \u0111au b\u1ee5ng, \u0111au nh\u1ee9c s\u01b0ng t\u1ea5y. Th\u00e2n r\u1ec5 g\u1eebng gi\u00f3 20-30g, r\u1eeda s\u1ea1ch, gi\u00e3 nh\u1ecf, th\u00eam \u00edt r\u01b0\u1ee3u, ch\u1eaft n\u01b0\u1edbc u\u1ed1ng ch\u1eefa tr\u00fang gi\u00f3 b\u1ecb ng\u1ea5t, tay ch\u00e2n l\u1ea1nh; \u0111\u1ed3ng th\u1eddi, l\u1ea5y b\u00e3 ch\u01b0ng n\u00f3ng, xoa x\u00e1t kh\u1eafp ng\u01b0\u1eddi. Th\u00e2n r\u1ec5 g\u1eebng gi\u00f3 gi\u00e3 n\u00e1t c\u00f9ng v\u1edbi l\u00e1 ch\u00e0m m\u00e8o, \u0111\u1eafp l\u00e0m thu\u1ed1c c\u1ea7m m\u00e1u v\u1ebft th\u01b0\u01a1ng, t\u1ea9y \u0111\u1ed9c ch\u1eefa tr\u1ecb n\u00f4n nao trong ng\u01b0\u1eddi, Ch\u00f3ng m\u1eb7t mu\u1ed1n ng\u1ea5t x\u1ec9u, c\u00f2n d\u00f9ng cho ph\u1ee5 n\u1eef sau sinh \u0111\u1ec3 k\u00edch th\u00edch \u0103n u\u1ed1ng b\u1ed3i d\u01b0\u1ee1ng c\u01a1 th\u1ec3.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u00a0C\u00e2y th\u1ea3o cao ch\u1eebng 1-1,5m, c\u00f3 th\u00e2n r\u1ec5 h\u00ecnh n\u00f3n, c\u00f3 kh\u00eda d\u1ecdc, c\u1ee7 t\u1ecfa ra theo h\u00ecnh ch\u00e2n v\u1ecbt, d\u00e0y, n\u1ea1c, m\u00e0u v\u00e0ng nh\u1ea1t \u1edf trong, c\u1ee7 gi\u00e0 c\u00f3 nh\u1eefng v\u00f2ng m\u00e0u \u0111en. Ngo\u00e0i nh\u1eefng c\u1ee7 ch\u00ednh ra, c\u00f2n c\u00f3 nh\u1eefng c\u1ee7 ph\u1ee5 c\u00f3 cu\u1ed1ng h\u00ecnh tr\u00e1i xoan hay h\u00ecnh qu\u1ea3 l\u00ea, m\u00e0u tr\u1eafng. L\u00e1 c\u00f3 b\u1eb9 d\u00e0i \u1edf g\u1ed1c, phi\u1ebfn h\u00ecnh m\u0169i m\u00e1c, d\u00e0i t\u1edbi 60cm, r\u1ed9ng 8cm, c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u1ed1m \u0111\u1ecf d\u1ecdc theo g\u00e2n ch\u00ednh: kh\u00f4ng c\u00f3 cu\u1ed1ng hay c\u00f3 cu\u1ed1ng ng\u1eafn. C\u00e1n hoa \u1edf b\u00ean c\u1ea1nh th\u00e2n c\u00f3 l\u00e1, m\u1ecdc t\u1eeb r\u1ec5, d\u00e0i t\u1edbi 20cm, th\u01b0\u1eddng xu\u1ea5t hi\u1ec7n tr\u01b0\u1edbc khi ra l\u00e1. C\u1ee5m hoa h\u00ecnh tr\u1ee5, d\u00e0i t\u1edbi 20cm, r\u1ed9ng 5cm, l\u00e1 b\u1eafc ph\u00eda d\u01b0\u1edbi h\u00ecnh tr\u00e1i xoan hay m\u0169i m\u00e1c t\u00f9, l\u1ee3p l\u00ean nhau, m\u00e0u l\u1ee5c nh\u1ea1t, vi\u1ec1n \u0111\u1ecf \u1edf m\u00e9p, c\u00e1c l\u00e1 b\u1eafc tr\u00ean kh\u00f4ng sinh s\u1ea3n m\u00e0u v\u00e0ng nh\u1ea1t, \u0111i\u1ec3m them m\u00e0u h\u1ed3ng \u1edf ch\u00f3p. Hoa nhi\u1ec3u, d\u00e0i 4-5cm, m\u00e0u v\u00e0ng. \u0110\u00e0i h\u00ecnh \u1ed1ng, c\u00f3 l\u00f4ng, c\u00f3 3 r\u0103ng kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u. Tr\u00e0ng h\u00ecnh \u1ed1ng d\u00e0i h\u01a1n \u0111\u00e0i 3 l\u1ea7n, c\u00e1c th\u00f9y h\u00ecnh m\u0169i m\u00e1c t\u00f9. Bao ph\u1ea5n h\u00ecnh tr\u00e1i xoan c\u00f3 c\u00e1c \u00f4 k\u00e9o d\u00e0i xu\u1ed1ng ph\u00eda d\u01b0\u1edbi th\u00e0nh c\u1ef1a r\u1ebd ra, ng\u1ecdn trung \u0111\u1edbi d\u1ea1ng b\u1ea3n tr\u00f2n; ch\u1ec9 nh\u1ecb d\u00ednh v\u1edbi c\u00e1c nh\u1ecb l\u00e9p. C\u00e1nh m\u00f4i th\u00f3t l\u1ea1i \u1edf g\u1ed1c, l\u00f5m l\u1ea1i \u1edf \u0111\u1ec9nh m\u00e0u v\u00e0ng. Nh\u1ecb l\u00e9p h\u00ecnh m\u0169i m\u00e1c t\u00f9 hay thu\u00f4n, d\u00ednh l\u1ea1i \u1edf d\u01b0\u1edbi. B\u1ea7u c\u00f3 long, nh\u1ee5y l\u00e9p \u1edf d\u00f9i.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u00a0\u201cC\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng h\u00e0nh kh\u00ed, ph\u00e1 huy\u1ebft, ti\u00eau t\u00edch h\u00f3a th\u1ef1c. Ch\u1eefa ng\u1ef1c b\u1ee5ng \u0111au, \u0103n u\u1ed1ng kh\u00f4ng ti\u00eau. Nga tru\u1eadt gi\u00fap s\u1ef1 ti\u00eau h\u00f3a, ch\u1eefa \u0111au b\u1ee5ng, k\u00edch th\u00edch, b\u1ed5.\u201d (Nh\u1eefng c\u00e2y thu\u1ed1c v\u00e0 v\u1ecb thu\u1ed1c vi\u1ec7t nam \u2013 Gi\u00e1o s\u01b0 &#8211; ti\u1ebfn s\u0129 \u0110\u1ed7 T\u1ea5t L\u1ee3i- Nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n Y h\u1ecdc &#8211; 2012).<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-1032 aligncenter\" src=\"https:\/\/prc.maiatech.com.vn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/1-1.png\" alt=\"1\" width=\"382\" height=\"524\" srcset=\"https:\/\/prc.org.vn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/1-1.png 382w, https:\/\/prc.org.vn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/1-1-219x300.png 219w\" sizes=\"(max-width: 382px) 100vw, 382px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u00a0<strong>\u0110\u00f3 l\u00e0 c\u00e2y Ng\u1ea3i ti\u00ean (Hedychium coronarium Koenig)<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">\u00a0 Th\u00e2n r\u1ec5 v\u00e0 qu\u1ea3 c\u00f3 v\u1ecb cay, m\u00f9i th\u01a1m, t\u00ednh \u1ea5m, c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng khu phong tr\u1eeb th\u1ea5p, \u00f4n trung t\u00e1n h\u00e0n, th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng ch\u1eefa \u0111au b\u1ee5ng l\u1ea1nh, b\u1ee5ng \u0111\u1ea7y tr\u01b0\u1edbng, ti\u00eau ho\u00e1 k\u00e9m, \u0111au m\u00ecnh m\u1ea9y phong th\u1ea5p, nh\u1ee9c m\u1ecfi g\u00e2n x\u01b0\u01a1ng, c\u1ea3m s\u1ed1t, ch\u1eefa r\u1eafn c\u1eafn.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong><img loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-full wp-image-1033\" src=\"https:\/\/prc.maiatech.com.vn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/2-1.png\" alt=\"2\" width=\"372\" height=\"454\" srcset=\"https:\/\/prc.org.vn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/2-1.png 372w, https:\/\/prc.org.vn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/2-1-246x300.png 246w\" sizes=\"(max-width: 372px) 100vw, 372px\" \/><br \/>\nNg\u1ea3i ti\u00ean &#8211; Hedychium coronarium Koenig<br \/>\n\u1ea2nh theo libweb.hawaii.edu<\/strong><\/p>\n<p>T\u00e0i li\u1ec7u tham kh\u1ea3o<\/p>\n<p>1.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ph\u1ee7 bi\u00ean t\u1ea1p l\u1ee5c, L\u00ea Qu\u00fd \u0110\u00f4n, Nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n v\u0103n h\u00f3a th\u00f4ng tin, 2007<\/p>\n<p>2.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 T\u1eeb \u0111i\u1ec3n H\u00e1n \u2013 Vi\u1ec7t, Thi\u1ec1u Ch\u1eedu<\/p>\n<p>3.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Gi\u1ea3n y\u1ebfu H\u00e1n \u2013 Vi\u1ec7t t\u1eeb \u0111i\u1ec3n, V\u1ec7 Th\u1ea1ch, \u0110\u00e0o Duy Anh, Imprimerie Tieng-Dan, 1932.<\/p>\n<p>4.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Kh\u00e2m \u0111inh Vi\u1ec7t s\u1eed th\u00f4ng gi\u00e1m c\u01b0\u01a1ng m\u1ee5c, Qu\u1ed1c s\u1eed qu\u00e1n tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n, nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n Gi\u00e1o duc \u2013 H\u00e0 N\u1ed9i,1998<\/p>\n<p>5.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nh\u1eefng c\u00e2y thu\u1ed1c v\u00e0 v\u1ecb thu\u1ed1c Vi\u1ec7t Nam, \u0110\u1ed7 T\u1ea5t L\u1ee3i, nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n Y h\u1ecdc, nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n th\u1eddi \u0111\u1ea1i,2012<\/p>\n<p>6.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nam d\u01b0\u1ee3c th\u1ea7n hi\u1ec7u, Tu\u1ec7 T\u0129nh, nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n y h\u1ecdc, 1972<\/p>\n<p>7.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <a href=\"https:\/\/www.botanyvn.com\/\">https:\/\/www.botanyvn.com<\/a><\/p>\n<p>8.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 (<a href=\"https:\/\/tuoitre.vn\/tin\/chinh-tri-xa-hoi\/moi-truong\/20060904\/ky-nam-va-tram-huong\/159942.html\">https:\/\/tuoitre.vn\/tin\/chinh-tri-xa-hoi\/moi-truong\/20060904\/ky-nam-va-tram-huong\/159942.html<\/a> )<\/p>\n<p>9.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 T\u1eeb \u0111i\u1ec3n th\u1ef1c v\u1eadt th\u00f4ng d\u1ee5ng, V\u00f5 V\u0103n Chi, nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n khoa h\u1ecdc k\u1ef9 thu\u1eadt, 2004.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"2\">Nguy\u1ec5n Ch\u00ed T\u00edn, Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn H\u01b0ng<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m qu\u00fd hi\u1ebfm c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc ta, th\u01a1m danh trong ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc t\u1eeb ng\u00e0n \u0111\u1eddi nay. T\u1eeb<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":1034,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[29,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prc.org.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1031"}],"collection":[{"href":"https:\/\/prc.org.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prc.org.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prc.org.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prc.org.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1031"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prc.org.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1031\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1035,"href":"https:\/\/prc.org.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1031\/revisions\/1035"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prc.org.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1034"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prc.org.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1031"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prc.org.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1031"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prc.org.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1031"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}