Hội thảo “Kết quả triển khai công tác bảo tồn nguồn gen thực vật nông nghiệp giai đoạn 2021-2025 và đề xuất kế hoạch thực hiện giai đoạn 2026-2030”

Trong khuôn khổ nhiệm vụ: ”Bảo tồn nguồn gen thực vật nông nghiệp tại Ngân hàng gen thực vật quốc gia” hàng năm do Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao Trung tâm Tài nguyên thực vật là tổ chức chủ trì thực hiện; ngày 24/12/2025, Trung tâm Tài nguyên thực vật đã tổ chức Hội thảo “Kết quả triển khai công tác bảo tồn nguồn gen thực vật nông nghiệp giai đoạn 2021-2025 và đề xuất kế hoạch thực hiện giai đoạn 2026-2030” tại An Khánh, Hà Nội.

Đến tham dự Hội thảo có đại diện các đơn vị quản lý, các chuyên gia uy tín trong công tác bảo tồn tài nguyên thực vật nông nghiệp gồm GS.VSKH.TSKH Trần Đình Long, Chủ tịch Hội Giống cây trồng Việt Nam; GS.TS. Vũ Mạnh Hải – Nguyên Phó Viện trưởng Viện KHNN Việt Nam, Nguyên Giám đốc Trung tâm Tài nguyên thực vật…; đại diện của 10 đơn vị phối hợp thực hiện nhiệm vụ, các thành viên Hội đồng KHCN và cán bộ chủ chốt của Trung tâm; tham dự trực tiếp và trực tuyến tại các điểm cầu.

Trong bải phát biểu khai mạc,TS. Vũ Linh Chi Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm, chủ trì Hội thảo đã nêu rõ: nguồn gen thực vật nông nghiệp là nền tảng cốt lõi của an ninh lương thực, sinh kế nông dân, phát triển nông nghiệp bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, suy giảm đa dạng sinh học, chuyển đổi hệ thống sản xuất và yêu cầu phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn, việc bảo tồn, khai thác và sử dụng bền vững nguồn gen cây trồng càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Sau đó Hội thảo lần lượt nghe các báo cáo:

1. Báo cáo kết quả rà soát, sàng lọc nguồn gen thực vật nông nghiệp đề xuất danh sách nguồn gen Bảo tồn giai đoạn 2026-2030;

2. Báo cáo kết quả công tác bảo tồn nguồn gen thực vật nông nghiệp giai đoạn 2021-2025 và đề xuất kế hoạch thực hiện giai đoạn 2026-2030.

Sau phần báo cáo, hội thảo tiến hành thảo luận, đóng góp ý kiến cho hai báo cáo trên cũng như đề xuất chiến lược phát triển của Trung tâm trong giai đoạn tới. Các nội dung cần tập trung ưu tiên triển khai trong thời gian tới như sau:

1. Thu thập nguồn gen: Thu thập nguồn gen cây trồng nông nghiệp trong nước và ngoài nước tập trung ưu tiên thu thập: (i) Những nguồn gen đặc sản, đặc hữu, quý hiếm của địa phương; (ii) Các giống cây trồng mới được công nhận, thương mại hóa…
2.  Lưu giữ nguồn gen: Kết hợp các hình thức lưu giữ chuyển chỗ và lưu giữ tại chỗ.
3. Đánh giá nguồn gen: Sử dụng công nghệ số trong đánh giá nguồn gen. Đánh giá nguồn gen tập trung vào đánh giá chất lượng, khả năng chống chịu sâu bệnh hại, các điều kiện bất thuận thích ứng với biến đổi khí hậu.
4. Tư liệu hóa thông tin nguồn gen: Ứng dụng công nghệ chuyển đổi số trong cập nhật lưu giữ thông tin về nguồn gen
5. Khai thác sử dụng nguồn gen: Tiến hành tổ chức các Fesival nhằm quảng bá nguồn gen, đối tượng thu hút thăm quan, tham dự là các doanh nghiệp, hộ nông dân, hợp tác xã nông nghiệp, các Viện nghiên cứu, Cơ sở giáo dục đào tạo, các nhà quản lý để thúc đẩy khai thác sử dụng hiệu quả nguồn gen.
6. Xây dựng vườn tiêu bản lưu giữ chuyển chỗ các nguồn gen đặc hữu, đặc sản, quý hiếm, kết hợp bảo tồn tại chỗ, tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng trong công tác bảo tồn nhằm quảng bá nguồn gen cũng như kết nối hợp tác trong và ngoài nước.
7. Nâng cấp ngân hàng gen cây trồng quốc gia ngang tầm khu vực và quốc tế để củng cố, khẳng định vai trò tầm quan trọng của ngân hàng gen cây trồng quốc gia. Ứng dụng công nghệ AI, tự động hóa trong quản lý kho lạnh, số hóa cơ sở dữ liệu về nguồn gen, sử dụng công nghệ số, công nghệ sinh học trong đánh giá bảo tồn nguồn gen đẩy mạnh khai thác và phát triển nguồn gen. Tăng cường và đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong bảo tồn nguồn gen.

Về rà soát sàng lọc nguồn gen và đề xuất danh sách nguồn gen đưa vào lưu giữ giai đoạn 2026-2030, hội thảo thống nhất các nguồn gen đã đưa vào lưu giữ từ trước đến nay thì cần bảo tồn tối đa các nguồn gen. Khi kinh phí còn hạn chế thì đề xuất nhân giống các nguồn gen này để lưu giữ tại các ngân hàng trên trên thế giới, khi có nhu cầu sử dụng sẽ yêu cầu họ cấp nguồn gen trở lại.

Chủ trì hội thảo phát biểu đánh giá cao các báo cáo tham luận của Trung tâm về Kết quả triển khai công tác bảo tồn nguồn gen thực vật nông nghiệp giai đoạn 2021-2025 và đề xuất kế hoạch thực hiện giai đoạn 2026-2030. Các báo cáo được trình bày tại hội nghị có ý nghĩa khoa học và thực tiễn rất cao và đây là các đóng góp rất lớn của toàn bộ cán bộ, công nhân viên, đội ngũ các nhà khoa học của Trung tâm, các đơn vị phối hợp thực hiện, trong thời gian tới Trung tâm cần phát huy các kết quả đã đạt được, các lợi thế để đẩy mạnh các nghiên cứu khoa học, rà soát và ứng dụng các kỹ thuật mới trong công tác bảo tồn nguồn gen thực vật nông nghiệp.

TS Phạm Hùng Cương – Phó Giám đốc Trung tâm phát biểu ý kiến cảm ơn các chuyên gia đã có các ý kiến đóng góp quý báu cho các Báo cáo. Giá trị của nguồn gen, đặc biệt là các nguồn gen có khả năng chống chịu với điều kiện bất lợi, là rất quan trọng. Đối với công tác đánh giá và lưu giữ nguồn gen, các ý kiến đều khẳng định đây là nội dung then chốt trong giai đoạn 2026-2030, cần được đẩy mạnh và tập trung ở mức cao. Trọng tâm là nâng cao chất lượng đánh giá nguồn gen và tăng cường ứng dụng công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học phân tử, đồng thời tiếp thu kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng cơ sở dữ liệu và ngân hàng gen chính thức.

Về nâng cấp ngân hàng gen cây trồng quốc gia, xây dựng cơ sở dữ liệu về nguồn gen có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần giải quyết các bài toán lớn về quản lý, khai thác và sử dụng nguồn gen mà các cơ quan quản lý hiện nay đang đặt ra trong xây dựng cơ sở dữ liệu nguồn gen quốc gia. Bên cạnh đó, khai thác và sử dụng nguồn gen cần gắn chặt với các vấn đề về giống gốc, giống chuẩn, phục vụ nghiên cứu chọn tạo giống, sản xuất và bảo tồn. Quá trình này phải đi đôi với khai thác hợp lý, có kiểm soát, nhằm tạo giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Ban lãnh đạo Trung tâm mong rằng, các nhà khoa học của Trung tâm cần cố gắng hơn nữa, tiếp thu ý kiến của các chuyên gia, phát huy sáng tạo và khắc phục các khó khăn để đẩy mạnh công tác bảo tồn nguồn gen cây trồng nông nghiệp ngày càng hiệu quả hơn nữa./.

Một số hình ảnh: